Η τεστοστερόνη είναι μια βασική ορμόνη για την ανδρική υγεία και συνδέεται με την ενέργεια, τη λίμπιντο, τη μυϊκή μάζα και πολλές άλλες λειτουργίες του οργανισμού. Βασική παρανόηση στην ιατρική και στο ευρύ κοινό είναι ότι οι χαμηλές τιμές τεστοστερόνης σημαίνουν πάντα πραγματική υπογοναδισμό. Ο υπογοναδισμός είναι μια οργανική κατάσταση όπου το σύστημα υπόφυσης-ορχέων δεν λειτουργεί σωστά λόγω δομικών ή γενετικών βλαβών, απαιτώντας μακροχρόνια θεραπεία με τεστοστερόνη (αύξηση τεστοστερόνης). Αυτό όμως δεν ισχύει για την πλειονότητα των ανδρών με υπέρβαρο ή παχυσαρκία, όπου η μείωση της τεστοστερόνης είναι συχνά αποτέλεσμα της ίδιας της παχυσαρκίας και όχι μιας οργανικής βλάβης.

Σε άνδρες με παχυσαρκία, η ευρέως χαμηλότερη τεστοστερόνη σχετίζεται με μειωμένα επίπεδα της SHBG, της πρωτεΐνης που μεταφέρει κυρίως την τεστοστερόνη στο αίμα. Η παχυσαρκία οδηγεί σε μεταβολικές διαταραχές όπως υπερινσουλιναιμία και υψηλά τριγλυκερίδια, που μειώνουν τα επίπεδα της SHBG και κατ’ επέκταση της συνολικής τεστοστερόνης. Παρά το γεγονός ότι οι τιμές είναι χαμηλότερες, οι δευτερογενείς γοναδοτροπίνες (LH και FSH) τείνουν να παραμένουν σε φυσιολογικά επίπεδα. Αυτή η κατάσταση δεν αποτελεί παθολογικό υπογοναδισμό αλλά μάλλον μια «ψευδολιγή» μορφή μειωμένης τεστοστερόνης λόγω συνοδών μεταβολικών παραγόντων.

Ένα κρίσιμο σημείο που τονίζεται είναι ότι η απλή μέτρηση χαμηλής τεστοστερόνης χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι συνοδές καταστάσεις και η συνολική κλινική εικόνα μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες διαγνώσεις και ανεπιθύμητες θεραπείες. Πολλοί άνδρες με παχυσαρκία προσέρχονται με συμπτώματα όπως εύκολη κόπωση, μειωμένη λίμπιντο ή ψυχολογική δυσφορία και ερμηνεύεται λανθασμένα ως ανεπάρκεια τεστοστερόνης. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε περιττή και δυνητικά επιβλαβή θεραπεία με τεστοστερόνη, με κινδύνους όπως υπογονιμότητα, αυξημένο αιματοκρίτη και καρδιομεταβολικές επιπλοκές.

Αντίθετα, η έρευνα δείχνει ότι οι παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ίδια την παχυσαρκία και τις σχετιζόμενες παθήσεις μπορεί να αντιστρέψουν τη μείωση της τεστοστερόνης. Σημαντική απώλεια βάρους μέσω αλλαγής διατροφής, αύξησης σωματικής δραστηριότητας και αντιμετώπισης συνοδών καταστάσεων όπως ο διαβήτης τύπου 2 και η αποφρακτική άπνοια ύπνου έχει συσχετιστεί με αύξηση των επιπέδων τεστοστερόνης. Παράλληλα, η επιθυμητή αύξηση τεστοστερόνης μπορεί να λάβει χώρα με τη χρήση συμπληρωμάτων διατροφής. Οι συγγραφείς προτείνουν ότι τέτοιες παρεμβάσεις, παρά η άμεση χρήση τεστοστερόνης, πρέπει να αποτελούν την πρώτη γραμμή θεραπείας σε άνδρες με παχυσαρκία και χαμηλή τεστοστερόνη, εκτός αν υπάρχει σαφής ένδειξη πραγματικού υπογοναδισμού.

Τέλος, τονίζεται η σημασία μιας σωστής κλινικής εκτίμησης. Ο γιατρός πρέπει να εξετάζει όχι μόνο τις ορμονικές μετρήσεις αλλά και το ιστορικό, την κλινική εικόνα και άλλες πιθανές αιτίες που μπορούν να εξηγήσουν τα συμπτώματα και τις ορμονικές ανωμαλίες. Η διάκριση μεταξύ ψευδοϋπογοναδισμού λόγω παχυσαρκίας και παθολογικού υπογοναδισμού είναι ουσιώδης για την αποφυγή αχρείαστων και δυνητικά επιβλαβών παρεμβάσεων.

Συμπέρασμα

Η μείωση της τεστοστερόνης στους άνδρες με παχυσαρκία είναι ένα συχνό φαινόμενο, αλλά δεν συνιστά από μόνη της παθολογικό υπογοναδισμό. Αντιθέτως, είναι στενά συνδεδεμένη με μεταβολικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας και μπορεί συχνά να αντιστραφεί με αλλαγές στον τρόπο ζωής και τη βελτίωση της συνολικής υγείας. Η θεραπεία με τεστοστερόνη δεν ενδείκνυται στις περισσότερες περιπτώσεις που δεν υπάρχει οργανική ανεπάρκεια και μπορεί να έχει κινδύνους. Αντίθετα, η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και των συνοδών καταστάσεων πρέπει να είναι η κύρια προσέγγιση.

Βιβλιογραφία

Muir CA, Wittert GA, Handelsman DJ. Approach to the Patient: Low Testosterone Concentrations in Men With Obesity. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2025;110(9):e3125–e3130. doi:10.1210/clinem/dgaf137.