Η L-λυσίνη είναι ένα από τα εννέα απαραίτητα αμινοξέα για τον άνθρωπο. Ο οργανισμός δεν μπορεί να τη συνθέσει σε επαρκή ποσότητα, επομένως πρέπει να την προσλαμβάνει μέσω της διατροφής. Συμμετέχει στη σύνθεση των πρωτεϊνών και αποτελεί δομικό συστατικό πολλών ιστών και ενζύμων. Η επάρκειά της είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική πρωτεϊνοσύνθεση, όμως η επιπλέον λήψη μεμονωμένης λυσίνης δεν έχει αποδειχθεί ότι προσφέρει πρόσθετο όφελος σε όλους όσοι καλύπτουν ήδη τις ανάγκες τους.

Τι είναι η L-λυσίνη;

Η λυσίνη είναι αμινοξύ με βασική πλευρική αλυσίδα. Ο όρος L-λυσίνη αναφέρεται στη βιολογικά ενεργή στερεοχημική μορφή που ενσωματώνεται στις ανθρώπινες πρωτεΐνες. Χαρακτηρίζεται «απαραίτητη» ή, ακριβέστερα, «διατροφικά απαραίτητη», επειδή η ανθρώπινη βιοσύνθεσή της δεν επαρκεί για τις φυσιολογικές ανάγκες.

Η λυσίνη δεν αποτελεί φάρμακο ούτε δρα ανεξάρτητα από τη συνολική διατροφή. Η βιολογική της σημασία συνδέεται κυρίως με την επαρκή παροχή όλων των απαραίτητων αμινοξέων. Όταν ένα απαραίτητο αμινοξύ βρίσκεται σε ανεπαρκή ποσότητα, μπορεί να περιορίσει τη σύνθεση νέων πρωτεϊνών, ακόμη και αν τα υπόλοιπα αμινοξέα είναι διαθέσιμα.

Ποιες είναι οι βασικές λειτουργίες της λυσίνης;

1. Συμμετοχή στην πρωτεϊνοσύνθεση

Η λυσίνη ενσωματώνεται στις πρωτεΐνες κατά τη μετάφραση του γενετικού κώδικα. Είναι επομένως αναγκαία για την ανανέωση των πρωτεϊνών των μυών, του δέρματος, των ενζύμων, των μεταφορέων και πολλών άλλων δομών. Αυτό δεν σημαίνει ότι η λυσίνη από μόνη της ενεργοποιεί απεριόριστα την πρωτεϊνοσύνθεση: απαιτούνται όλα τα απαραίτητα αμινοξέα, ενέργεια και το κατάλληλο φυσιολογικό ερέθισμα.

2. Παρουσία στο κολλαγόνο

Υπολείμματα λυσίνης και υδροξυλυσίνης συμμετέχουν στις μετα-μεταφραστικές τροποποιήσεις και στις διασυνδέσεις των ινών του κολλαγόνου. Το κολλαγόνο αποτελεί κύρια δομική πρωτεΐνη του συνδετικού ιστού. Η συγκεκριμένη βιοχημική λειτουργία, όμως, δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι ένα συμπλήρωμα λυσίνης αυξάνει το κολλαγόνο ή θεραπεύει βλάβες του συνδετικού ιστού.

3. Σχέση με τον μεταβολισμό της καρνιτίνης

Η λυσίνη αποτελεί μέρος της βιοσυνθετικής οδού της καρνιτίνης. Στον άνθρωπο, η καρνιτίνη παράγεται μέσα από σειρά αντιδράσεων που περιλαμβάνουν πρωτεϊνικά υπολείμματα λυσίνης και άλλους συμπαράγοντες. Η βιοχημική αυτή σχέση δεν ισοδυναμεί με ένδειξη ότι η πρόσθετη λυσίνη αυξάνει υποχρεωτικά την καρνιτίνη ή την οξείδωση λίπους.

4. Ρύθμιση πρωτεϊνών μέσω τροποποιήσεων της λυσίνης

Τα υπολείμματα λυσίνης των πρωτεϊνών μπορούν να υποστούν ακετυλίωση, μεθυλίωση, ουβικουιτινίωση και άλλες τροποποιήσεις. Οι διεργασίες αυτές επηρεάζουν τη λειτουργία, τη θέση και την αποδόμηση πρωτεϊνών. Πρόκειται για κυτταρικούς μηχανισμούς και όχι για άμεσες αποδείξεις κλινικού οφέλους από συμπλήρωμα.

Πώς μεταβολίζεται στον οργανισμό;

Μετά την πέψη των πρωτεϊνών, η λυσίνη απορροφάται στο λεπτό έντερο και εισέρχεται στη δεξαμενή των ελεύθερων αμινοξέων. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πρωτεϊνοσύνθεση ή να καταβολιστεί, κυρίως στο ήπαρ. Η κύρια καταβολική οδός ξεκινά με τον σχηματισμό σακχαροπίνης και οδηγεί, μέσω ενδιάμεσων προϊόντων όπως το 2-αμινοαδιπικό οξύ, σε ακετυλο-CoA.

Σε αντίθεση με ορισμένα γλυκογόνα αμινοξέα, η λυσίνη χαρακτηρίζεται αποκλειστικά κετογόνο. Αυτό σημαίνει ότι ο ανθρακικός της σκελετός μπορεί να συνεισφέρει σε κετονικά σώματα ή λιπιδικό μεταβολισμό, αλλά όχι σε καθαρή παραγωγή γλυκόζης. Ο καταβολισμός της ρυθμίζεται ανάλογα με την πρόσληψη και τις μεταβολικές ανάγκες.

Σε ποιες τροφές βρίσκεται;

Πλούσιες πηγές λυσίνης είναι συνήθως:

• το κρέας, τα ψάρια και τα πουλερικά,

• τα αυγά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα,

• τα όσπρια, ιδιαίτερα η σόγια, οι φακές και τα φασόλια,

• ορισμένοι ξηροί καρποί και σπόροι.

Τα δημητριακά περιέχουν λυσίνη, αλλά συχνά σε χαμηλότερη αναλογία σε σχέση με τις ανθρώπινες ανάγκες. Για τον λόγο αυτό η λυσίνη μπορεί να είναι το πρώτο περιοριστικό αμινοξύ σε διατροφικά πρότυπα που βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε δημητριακά και διαθέτουν μικρή ποικιλία πρωτεϊνικών πηγών. Ο συνδυασμός δημητριακών με όσπρια βελτιώνει τη συνολική κατανομή απαραίτητων αμινοξέων.

Ποιοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα ανεπαρκούς πρόσληψης;

Ανεπαρκής πρόσληψη μπορεί να εμφανιστεί στο πλαίσιο γενικότερης χαμηλής πρόσληψης πρωτεΐνης ή ενέργειας, περιορισμένης ποικιλίας τροφίμων, δυσαπορρόφησης ή αυξημένων κλινικών αναγκών. Μια σωστά οργανωμένη φυτική διατροφή μπορεί να καλύψει τις ανάγκες, εφόσον περιλαμβάνει επαρκή συνολική πρωτεΐνη και ποικιλία πηγών.

Δεν υπάρχει ειδικό, αξιόπιστο σύμπτωμα που να επιβεβαιώνει μόνο του «έλλειψη λυσίνης». Η αξιολόγηση πρέπει να εξετάζει συνολικά τη διατροφή, την κατάσταση υγείας και, όταν απαιτείται, κλινικά ή εργαστηριακά δεδομένα.

Χρειάζεται συμπλήρωμα L-λυσίνης;

Για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες που καταναλώνουν επαρκή και ποικίλη πρωτεΐνη, η κάλυψη μπορεί να επιτευχθεί μέσω τροφίμων. Η χρήση συμπληρώματος έχει περισσότερο νόημα όταν υπάρχει τεκμηριωμένα χαμηλή πρόσληψη, συγκεκριμένος διατροφικός περιορισμός ή εξατομικευμένη σύσταση επαγγελματία υγείας.

Η ύπαρξη μιας φυσιολογικής λειτουργίας δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι η επιπλέον πρόσληψη βελτιώνει την ίδια λειτουργία. Αυτό είναι κρίσιμο για την ορθή ερμηνεία ισχυρισμών σχετικά με μυϊκή ανάπτυξη, ανοσία, κολλαγόνο ή μεταβολισμό.

Συμπέρασμα

Η L-λυσίνη είναι απαραίτητο αμινοξύ με θεμελιώδη ρόλο στην πρωτεϊνοσύνθεση και στον φυσιολογικό μεταβολισμό. Η προτεραιότητα είναι η κάλυψη των αναγκών μέσω επαρκούς συνολικής πρωτεΐνης και ποικιλίας τροφίμων. Τα συμπληρώματα δεν προσφέρουν υποχρεωτικά πρόσθετο όφελος όταν η πρόσληψη είναι ήδη επαρκής και πρέπει να αξιολογούνται με βάση τον πραγματικό διατροφικό σκοπό.

FAQ

Είναι η L-λυσίνη απαραίτητο αμινοξύ;

Ναι. Ο άνθρωπος πρέπει να την προσλαμβάνει από τη διατροφή, επειδή δεν τη συνθέτει σε επαρκή ποσότητα.

Είναι η λυσίνη BCAA;

Όχι. Είναι απαραίτητο αμινοξύ, αλλά δεν ανήκει στα αμινοξέα διακλαδισμένης αλυσίδας. Τα BCAA είναι η λευκίνη, η ισολευκίνη και η βαλίνη.

Υπάρχει λυσίνη σε φυτικές τροφές;

Ναι. Τα όσπρια αποτελούν σημαντικές φυτικές πηγές. Τα δημητριακά είναι συνήθως συγκριτικά φτωχότερα σε λυσίνη.

Αυξάνει η L-λυσίνη τη μυϊκή μάζα;

Η επάρκεια λυσίνης είναι αναγκαία για την πρωτεϊνοσύνθεση, αλλά δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι η μεμονωμένη συμπληρωματική λήψη αυξάνει τη μυϊκή μάζα σε άτομα που ήδη καλύπτουν τις ανάγκες τους.

Η L-λυσίνη και η λυσίνη είναι το ίδιο;

Στο πλαίσιο της διατροφής, ο όρος «λυσίνη» αναφέρεται συνήθως στην L-μορφή που χρησιμοποιεί ο ανθρώπινος οργανισμός.

Βιβλιογραφία

1. Matthews DE. Review of Lysine Metabolism with a Focus on Humans. The Journal of Nutrition. Δημοσίευση: 1 Οκτωβρίου 2020. PMID: 33000162. DOI: 10.1093/jn/nxaa224. PubMed | Google Scholar

2. Wolfe RR, Park S, Kim IY, et al. Essential Amino Acids and Protein Synthesis: Insights into Maximizing the Muscle and Whole-Body Response to Feeding. Nutrients. Δημοσίευση: 3 Δεκεμβρίου 2020. PMID: 33276485. DOI: 10.3390/nu12123717. PubMed | Google Scholar

3. Leandro J, Houten SM. The lysine degradation pathway: Subcellular compartmentalization and enzyme deficiencies. Molecular Genetics and Metabolism. Ηλεκτρονική δημοσίευση: 30 Ιουλίου 2020. PMID: 32768327. DOI: 10.1016/j.ymgme.2020.07.010. PubMed | Google Scholar