Ο υποσιτισμός αποτελεί μία από τις πιο συχνές και σημαντικές επιπλοκές στους ασθενείς με χρόνια ηπατική νόσο (ΧΗΝ), με ποσοστά που ξεπερνούν το 50% στους πάσχοντες από κίρρωση. Η κατάσταση αυτή δεν επηρεάζει μόνο τη σωματική κατάσταση και τη λειτουργικότητα των ασθενών, αλλά έχει και σοβαρές προγνωστικές συνέπειες. Συγκεκριμένα, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ηπατικής απορρύθμισης, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί με ασκίτη, αυτόματη βακτηριακή περιτονίτιδα, ηπατική εγκεφαλοπάθεια ή ακόμη και αιμορραγία από κιρσούς του οισοφάγου. Επιπλέον, ο υποσιτισμός αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για τη θνητότητα σε ασθενείς με κίρρωση, γεγονός που καθιστά την αντιμετώπισή του κρίσιμη για την πορεία της νόσου.

Στο πλαίσιο του υποσιτισμού, ιδιαίτερη σημασία έχει η ανεπάρκεια μικροθρεπτικών συστατικών, με τον ψευδάργυρο να ξεχωρίζει ως ουσιώδες ιχνοστοιχείο που εμπλέκεται σε πολυάριθμες βιολογικές διεργασίες. Η έλλειψή του στους ασθενείς με ΧΗΝ φαίνεται να είναι πολυπαραγοντική: η μειωμένη πρόσληψη, οι διαταραχές στην απορρόφηση, οι δυσκολίες στη μεταφορά και αποθήκευση, καθώς και οι αυξημένες απώλειες μέσω της απέκκρισης, συμβάλλουν στον σχηματισμό ενός πολύπλοκου παθοφυσιολογικού πλαισίου.

Τα τελευταία χρόνια, η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει αυξανόμενο ενδιαφέρον για την επίδραση της συμπληρωματικής χορήγησης ψευδαργύρου σε ασθενείς με κίρρωση. Ιδιαίτερα έχει διερευνηθεί ο ρόλος του στη βελτίωση της ηπατικής εγκεφαλοπάθειας, στη μείωση του κινδύνου ανάπτυξης ηπατοκυτταρικού καρκινώματος, αλλά και στη συνολική βελτίωση της ποιότητας ζωής. Παράλληλα, προτείνεται η εφαρμογή συγκεκριμένων θεραπευτικών σχημάτων αντικατάστασης και παρακολούθησης του ψευδαργύρου, τα οποία ενδέχεται να προσφέρουν σημαντικά οφέλη στους ασθενείς με ΧΗΝ.

Ο ρόλος και η λειτουργία του ψευδαργύρου

Ο ψευδάργυρος αποτελεί απαραίτητο μικροθρεπτικό στοιχείο, αναγκαίο για πολλές ζωτικές λειτουργίες του οργανισμού. Συμμετέχει ενεργά στον κυτταρικό μεταβολισμό, ενώ διαθέτει ισχυρές αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Επιπλέον, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση της απόπτωσης, δηλαδή του προγραμματισμένου κυτταρικού θανάτου, που είναι κρίσιμος μηχανισμός για τη διατήρηση της ομοιόστασης.

Στο υγιές ήπαρ, ο ψευδάργυρος χρησιμοποιείται σε ποικιλία ενζυμικών αντιδράσεων, όπως η ενεργοποίηση της ορνιθίνης τρανσκαρβαμυλάσης και της γλουταμικής αφυδρογονάσης, που συμμετέχουν στον κύκλο της ουρίας και στον κύκλο της γλουταμίνης. Οι λειτουργίες αυτές είναι καίριες για τον μεταβολισμό της αμμωνίας, ουσίας η συσσώρευση της οποίας συνδέεται άμεσα με την εμφάνιση ηπατικής εγκεφαλοπάθειας.

Η αντιοξειδωτική δράση του ψευδαργύρου αποδίδεται κυρίως στη συμβολή του στην ενεργοποίηση της υπεροξειδικής δισμουτάσης, ενζύμου που εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου. Σε περιπτώσεις ανεπάρκειας, η μειωμένη δραστικότητα του ενζύμου οδηγεί σε αύξηση του οξειδωτικού στρες, με καταστροφικές συνέπειες για τα ηπατικά κύτταρα. Παράλληλα, η αντιφλεγμονώδης δράση του φαίνεται να σχετίζεται με τον έλεγχο της εξωκυτταρικής αδενοσίνης τριφωσφορικής (ATP) και τη δημιουργία αδενοσίνης, ουσίας με προστατευτική επίδραση στους ιστούς.

Τέλος, ο ψευδάργυρος αποτελεί απαραίτητο συνένζυμο για την DNA πολυμεράση, την RNA πολυμεράση και την αλκαλική φωσφατάση, ένζυμα που συνδέονται άμεσα με την κυτταρική αναπαραγωγή, την επιδιόρθωση του γενετικού υλικού και την καλή λειτουργία του ήπατος. Η συμβολή του, μάλιστα, στην αναστολή μηχανισμών καρκινογένεσης, καθιστά το στοιχείο αυτό έναν πιθανό σύμμαχο στη μάχη κατά του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος.

Πηγή: Ashley Bloom, Stephen Bloom, Hannah Silva, Amanda J. Nicoll, Rohit Sawhney- Annals of Hepatology Volume 25, November–December 2021, 100549