Τα τελευταία χρόνια έχει ιδιαιτέρως τεκμηριωθεί από την επιστημονική βιβλιογραφία ότι τα αμινοξεα δεν είναι μόνο μόρια κυτταρικής σηματοδότησης αλλά επίσης ρυθμιστές της γονιδιακής έκφρασης. Επιπλέον, τα αμινοξεα είναι βασικοί πρόδρομοι για συνθέσεις ορμονών και αζωτούχων ουσιών χαμηλού μοριακού βάρους με κάθε μία να έχει τεράστια βιολογική σημασία. Απαιτούνται φυσιολογικές συγκεντρώσεις αμινοξέων και των μεταβολιτών τους (π.χ. νιτρικό οξείδιο, πολυαμίνες, γλουταθειόνη, ταυρίνη, θυρεοειδικές ορμόνες και σεροτονίνη). Ωστόσο, τα αυξημένα επίπεδα των αμινοξεων και των προϊόντων τους (π.χ. αμμωνία, ομοκυστεΐνη και ασύμμετρη διμεθυλαργινίνη) είναι παθογόνοι παράγοντες για νευρολογικές διαταραχές, οξειδωτικό στρες και καρδιαγγειακές παθήσεις. Έτσι, η βέλτιστη ισορροπία μεταξύ των αμινοξέων στη διατροφή και συνεπώς στο κυκλοφορικό σύστημα εν γένει είναι ζωτικής σημασίας για την ομοιόσταση ολόκληρου του σώματος. Εκτός από το ρόλο τους ως δομικά στοιχεία πρωτεϊνών και πολυπεπτιδίων, ορισμένα αμινοξέα ρυθμίζουν βασικές μεταβολικές οδούς που είναι απαραίτητες για τη συντήρηση, την ανάπτυξη, την αναπαραγωγή και την ανοσολογική λειτουργία του οργανισμού. Ονομάζονται λειτουργικά αμινοξέα τα οποία περιλαμβάνουν την αργινίνη, κυστεΐνη, γλουταμίνη, λευκίνη, προλίνη και τρυπτοφάνη. Τα συμπληρώματα διατροφής με ένα εξ αυτών ή ένα μείγμα από αυτά τα αμινοξεα μπορεί να είναι ευεργετικά για τη βελτίωση των προβλημάτων υγείας σε διάφορα στάδια του κύκλου ζωής (π.χ. περιορισμός της ανάπτυξης του εμβρύου, νοσηρότητα και θνησιμότητα των νεογνών, εντερική δυσλειτουργία που σχετίζεται με απογαλακτισμό και σύνδρομο σπατάλης, παχυσαρκία, διαβήτης, καρδιαγγειακές παθήσεις, μεταβολικό σύνδρομο και στειρότητα), βελτιστοποίηση της αποτελεσματικότητας των μεταβολικών μετασχηματισμών για την ενίσχυση της ανάπτυξης των μυών και της αθλητικής απόδοσης. Παράλληλα αποτρέπεται έτσι η υπερβολική εναπόθεση λίπους σε διάφορα σημεία του σώματος αλλά και μειώνεται η πιθανότητα φυσικής εξάντλησης του οργανισμού. Έτσι βλέπουμε συγκεντρωτικά ότι τα αμινοξέα διατηρούν σημαντικές λειτουργίες τόσο στη διατροφή όσο και στην υγεία (Guoyao Wu, 2009).

Τα αμινοξέα θεωρούνται ότι βελτιώνουν την απόδοση με διάφορους τρόπους, όπως η αύξηση της έκκρισης των αναβολικών ορμονών, η τροποποίηση της χρήσης καυσίμων κατά τη διάρκεια της άσκησης, η πρόληψη των αρνητικών επιπτώσεων της υπερβολικής προπόνησης και η πρόληψη της ψυχικής κόπωσης. Αρκετές έρευνες έχουν διεξαχθεί σχετικά με τις εργογενείς επιδράσεις των μεμονωμένων αμινοξέων, διάφορους συνδυασμούς αμινοξέων και διαφόρων συμπληρωμάτων διατροφής ειδικών πρωτεϊνών.

Η τρυπτοφάνη (TRYP), είναι ένας πρόδρομος για τη σεροτονίνη, έναν νευροδιαβιβαστή εγκεφάλου που θεωρείται ότι καταστέλλει τον πόνο. Η ελεύθερη τρυπτοφάνη (fTRYP) εισέρχεται στα εγκεφαλικά κύτταρα για να σχηματίσει σεροτονίνη. Έτσι, το συμπλήρωμα τρυπτοφάνης έχει χρησιμοποιηθεί για την αύξηση της παραγωγής σεροτονίνης σε προσπάθειες αύξησης της ανοχής στον πόνο κατά τη διάρκεια έντονης άσκησης. Μελέτες αναφέρουν σημαντικές βελτιώσεις στο πέρασμα του χρόνου έως την εξάντληση στο 80% της μέγιστης πρόσληψης οξυγόνου. Επιπλέον, άλλοι ερευνητές δεν ανέφεραν καμία επίδραση της συμπλήρωσης TRYP στην απόδοση αερόβιας αντοχής στο 70-75% της μέγιστης πρόσληψης οξυγόνου. Η τρυπτοφάνη δεν φαίνεται να είναι αποτελεσματική εργογενής.

Τι συμβαίνει όμως με τα αμινοξέα διακλαδισμένης αλυσίδας (BCAA); Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι τα αυξημένα επίπεδα σεροτονίνης μπορεί να προκαλέσουν κόπωση. Κατά τη διάρκεια παρατεταμένης αερόβιας άσκησης, το μυϊκό γλυκογόνο μπορεί να εξαντληθεί και ο μυς μπορεί να αυξήσει την εξάρτησή του από τα αμινοξεα διακλαδιασμένης αλύσου για καύσιμο, μειώνοντας την αναλογία BCAA: fTRYP στο πλάσμα. Επειδή το BCAA ανταγωνίζεται το fTRYP για είσοδο στον εγκέφαλο, η χαμηλή αναλογία BCAA: fTRYP θα διευκόλυνε την είσοδο του fTRYP στον εγκέφαλο και τον σχηματισμό σεροτονίνης. Υποθετικά, τα συμπληρωματα αμινοξεων διακλαδισμενης αλυσου BCAA μπορούν να καθυστερήσουν την κόπωση του κεντρικού νευρικού συστήματος και να αυξήσει την απόδοση σε παρατεταμένα συμβάντα αερόβιας αντοχής αυξάνοντας την αναλογία BCAA: fTRYP και μετριάζοντας το σχηματισμό σεροτονίνης.

Το BCAA συμπληρώματα διατροφής έχουν μελετηθεί για τις επιδράσεις τους σε διάφορους τύπους άσκησης, συμπεριλαμβανομένης και της ψυχικής κατάστασης μετά την άσκηση. Γενικά, τα ευρήματα είναι διφορούμενα, όπως και τα συμπεράσματα από αρκετές πρόσφατες κριτικές. Ωστόσο αρκετοί ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα συμπληρώματα σε αμινοξεα διακλαδισμένης αλύσου μειώνουν το RPE και την ψυχική κόπωση κατά τη διάρκεια παρατεταμένης άσκησης και βελτιώνουν τη γνωστική κατάσταση του ανθρώπου μετά την άσκηση. Μάλιστα οι ερευνητές προτείνουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις το συμπλήρωμα BCAA μπορεί να βελτιώσει τη σωματική απόδοση, όπως κατά τη διάρκεια της άσκησης στη ζέστη ή σε πραγματικούς αγώνες υψηλού ανταγωνισμού όπου η σωματική κόπωση μπορεί να είναι πιο έντονη από ό, τι σε εργαστηριακά πειράματα (Williams, 2015).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ
Wu, G. Amino acids: metabolism, functions, and nutrition. Amino Acids 37, 1–17 (2009).
Williams, M. Dietary Supplements and Sports Performance: Amino Acids. J Int Soc Sports Nutr 2, 63 (2005).