Το Shilajit, γνωστό και ως Mumio, είναι μια σύνθετη φυσική ουσία που σχηματίζεται σε ορεινά πετρώματα. Περιέχει οργανικές ενώσεις, όπως φουλβικά και χουμικά συστατικά, καθώς και μεταλλικά στοιχεία. Η ακριβής σύνθεσή του διαφέρει ανάλογα με την προέλευση και την επεξεργασία.

Τα διαθέσιμα ανθρώπινα δεδομένα για το Shilajit είναι περιορισμένα. Μία μελέτη έδειξε μικρότερη πτώση της ισομετρικής δύναμης μετά από κόπωση σε συγκεκριμένη υποομάδα νεαρών ανδρών, ενώ άλλη μελέτη ανέφερε αύξηση της τεστοστερόνης σε άνδρες 45–55 ετών.

Τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν ότι το Shilajit αυξάνει γενικά την ενέργεια, τη μυϊκή μάζα ή την αθλητική απόδοση. Οι βασικές ανθρώπινες μελέτες χρησιμοποίησαν το ίδιο τυποποιημένο εκχύλισμα και χρηματοδοτήθηκαν, τουλάχιστον εν μέρει, από τον κατασκευαστή του.

Αυξάνει το Shilajit την ενέργεια;

Το Shilajit συχνά προβάλλεται ως ουσία που υποστηρίζει την παραγωγή ενέργειας και τη μιτοχονδριακή λειτουργία. Οι ισχυρισμοί αυτοί βασίζονται κυρίως σε εργαστηριακά και ζωικά δεδομένα.

Δεν υπάρχουν επαρκείς κλινικές μελέτες που να δείχνουν ότι το Shilajit:

• Αυξάνει άμεσα την παραγωγή ATP στον άνθρωπο.
• Δρα ως διεγερτικό πριν από την προπόνηση.
• Βελτιώνει τη μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου.
• Αυξάνει την αερόβια αντοχή.
• Περιορίζει αξιόπιστα το αίσθημα καθημερινής κόπωσης.

Επομένως, η πιθανή επίδραση στην ενέργεια παραμένει θεωρητική και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως επιβεβαιωμένο αποτέλεσμα.

Shilajit, μυϊκή κόπωση και δύναμη

Σε διπλά τυφλή, ελεγχόμενη με placebo μελέτη συμμετείχαν 63 σωματικά δραστήριοι άνδρες, μέσης ηλικίας περίπου 21 ετών. Οι συμμετέχοντες έλαβαν 250 mg, 500 mg τυποποιημένου Shilajit ή placebo καθημερινά για οκτώ εβδομάδες.

Στο συνολικό δείγμα, η δόση των 500 mg συσχετίστηκε με μικρότερη πτώση της μέγιστης ισομετρικής δύναμης σε σύγκριση με τη δόση των 250 mg, αλλά όχι με σαφή διαφορά έναντι του placebo.

Όταν οι ερευνητές ανέλυσαν χωριστά το ισχυρότερο μισό των συμμετεχόντων, η πτώση της ισομετρικής δύναμης μετά το πρωτόκολλο κόπωσης ήταν 8,9% με τα 500 mg, έναντι 17,0% με τα 250 mg και 16,0% με το placebo. Δεν διαπιστώθηκαν, όμως, σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων στη μείωση της συγκεντρικής μέγιστης ροπής.

Πρόκειται για μία μόνο μελέτη, ενώ το θετικό αποτέλεσμα έναντι του placebo προέκυψε από ανάλυση υποομάδας. Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από τον κατασκευαστή του εκχυλίσματος. Τα ευρήματα χρειάζονται ανεξάρτητη επανάληψη πριν θεωρηθεί ότι το Shilajit περιορίζει τη μυϊκή κόπωση. Keller et al., 2019

Αυξάνει το Shilajit την τεστοστερόνη;

Σε τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή μελέτη συμμετείχαν 96 υγιείς άνδρες ηλικίας 45–55 ετών, από τους οποίους 75 ολοκλήρωσαν το πρωτόκολλο. Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε 250 mg τυποποιημένου Shilajit δύο φορές ημερησίως για 90 ημέρες.

Στο τέλος της μελέτης αναφέρθηκαν υψηλότερα επίπεδα ολικής και ελεύθερης τεστοστερόνης, καθώς και DHEA-S, σε σύγκριση με το placebo. Pandit et al., 2016

Το αποτέλεσμα χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία:

• Η μελέτη εξέτασε άνδρες 45–55 ετών και όχι νεαρούς αθλητές.
• Δεν μέτρησε μυϊκή υπερτροφία, δύναμη ή αθλητική απόδοση.
• Δεν αποδεικνύει ότι θα υπάρξει αντίστοιχη επίδραση σε γυναίκες ή άλλες ηλικιακές ομάδες.
• Χρησιμοποιήθηκε ένα συγκεκριμένο τυποποιημένο εκχύλισμα.
• Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από τον κατασκευαστή του εκχυλίσματος.

Η αύξηση μιας εργαστηριακής τιμής τεστοστερόνης δεν σημαίνει αυτόματα μεγαλύτερη μυϊκή ανάπτυξη, αυξημένη λίμπιντο ή καλύτερη απόδοση.

Μυϊκός ιστός και συνδετικός ιστός

Μικρή μελέτη σε 16 υπέρβαρους ή παχύσαρκους ενήλικες εξέτασε βιοψίες μυϊκού ιστού πριν και μετά τη λήψη 250 mg Shilajit δύο φορές ημερησίως.

Μετά από οκτώ εβδομάδες παρατηρήθηκαν μεταβολές στην έκφραση γονιδίων που σχετίζονται με την εξωκυττάρια θεμέλια ουσία, το κολλαγόνο και τη δομή του μυϊκού ιστού. Ακολούθησαν τέσσερις επιπλέον εβδομάδες λήψης μαζί με άσκηση.

Η μελέτη δεν διέθετε ομάδα placebo και δεν απέδειξε αύξηση δύναμης, μυϊκής μάζας, παραγωγής κολλαγόνου ή ταχύτερη αποκατάσταση. Οι μεταβολές στη γονιδιακή έκφραση αποτελούν μηχανιστικό εύρημα και όχι κλινικά επιβεβαιωμένο όφελος. Das et al., 2016

Βελτιώνει τελικά την αθλητική απόδοση;

Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν έχει αποδειχθεί ότι το Shilajit αυξάνει:

• Τη μέγιστη δύναμη.
• Τη μυϊκή υπερτροφία.
• Την ισχύ ή την ταχύτητα.
• Την αερόβια αντοχή.
• Τη μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου.
• Την αποκατάσταση μετά από μυϊκή βλάβη.

Υπάρχει ένα πιθανό θετικό εύρημα για τη διατήρηση της ισομετρικής δύναμης μετά από κόπωση, αλλά περιορίζεται σε υποομάδα μίας μελέτης. Συνεπώς, το Shilajit δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί επιβεβαιωμένο εργογόνο συμπλήρωμα.

Δοσολογία που χρησιμοποιήθηκε στις μελέτες

Οι βασικές ανθρώπινες μελέτες χρησιμοποίησαν τυποποιημένο και καθαρισμένο εκχύλισμα στις ακόλουθες ποσότητες:

• 250 ή 500 mg ημερησίως για οκτώ εβδομάδες στη μελέτη μυϊκής κόπωσης.
• 250 mg δύο φορές ημερησίως για 90 ημέρες στη μελέτη τεστοστερόνης.
• 250 mg δύο φορές ημερησίως στη μελέτη μυϊκού ιστού.

Οι ποσότητες αυτές αποτελούν ερευνητικά πρωτόκολλα και όχι καθολική σύσταση. Δεν πρέπει να θεωρείται ότι διαφορετικά εκχυλίσματα, σκόνες ή ακατέργαστες μορφές Shilajit έχουν την ίδια σύνθεση και δράση.

Καθαρότητα και ασφάλεια

Στις μικρές, βραχυχρόνιες ανθρώπινες μελέτες το καθαρισμένο Shilajit ήταν γενικά καλά ανεκτό. Στη μελέτη των οκτώ εβδομάδων δεν αναφέρθηκαν ανεπιθύμητες ενέργειες. Αυτό δεν αποδεικνύει μακροχρόνια ασφάλεια ούτε εφαρμόζεται σε κάθε διαθέσιμο προϊόν.

Η προέλευση και η επεξεργασία έχουν ιδιαίτερη σημασία. Αναλυτική μελέτη του 2025 ανίχνευσε θάλλιο τόσο σε φυσικό Shilajit όσο και σε ορισμένα συμπληρώματα. Σε κάποια δείγματα συμπληρωμάτων καταγράφηκαν συγκεντρώσεις έως 0,5 μg ανά γραμμάριο. Οι ερευνητές τόνισαν την ανάγκη συστηματικού και τυποποιημένου ελέγχου. Kamgar et al., 2025

Η επιλογή πρέπει να περιορίζεται σε καθαρισμένες και τυποποιημένες μορφές με διαθέσιμο εργαστηριακό έλεγχο ανά παρτίδα για βαρέα μέταλλα και άλλους ρύπους. Η φυσική προέλευση δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση καθαρότητας.

Άτομα που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή, αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα υγείας, είναι έγκυες ή θηλάζουν χρειάζονται εξατομικευμένη καθοδήγηση από κατάλληλο επαγγελματία υγείας.

Συμπέρασμα

Το Shilajit είναι μια σύνθετη φυσική ουσία με περιορισμένη αλλά ενδιαφέρουσα ανθρώπινη έρευνα. Μία μελέτη ανέφερε μικρότερη πτώση της ισομετρικής δύναμης μετά από κόπωση σε συγκεκριμένη υποομάδα, ενώ άλλη κατέγραψε αύξηση της τεστοστερόνης σε άνδρες μέσης ηλικίας.

Δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή και ανεξάρτητα δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι αυξάνει γενικά την ενέργεια, τη μυϊκή ανάπτυξη ή την αθλητική απόδοση. Επιπλέον, τα ευρήματα από ένα συγκεκριμένο τυποποιημένο εκχύλισμα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτόματα σε κάθε μορφή Shilajit.

FAQ

Τι είναι το Shilajit;

Είναι μια σύνθετη οργανική και μεταλλική ουσία που σχηματίζεται σε ορεινά πετρώματα. Η σύνθεσή της διαφέρει ανάλογα με την προέλευση και την επεξεργασία.

Προσφέρει άμεση ενέργεια πριν από την προπόνηση;

Δεν υπάρχουν επαρκή ανθρώπινα δεδομένα που να δείχνουν άμεση διεγερτική ή εργογόνο δράση πριν από την άσκηση.

Αυξάνει αποδεδειγμένα την τεστοστερόνη;

Μία χρηματοδοτούμενη μελέτη ανέφερε αύξηση σε άνδρες 45–55 ετών μετά από 90 ημέρες. Το αποτέλεσμα δεν έχει επιβεβαιωθεί επαρκώς σε νεαρούς αθλητές, γυναίκες ή άλλους πληθυσμούς.

Βοηθά στην αύξηση της μυϊκής μάζας;

Δεν υπάρχουν κλινικές μελέτες που να αποδεικνύουν ότι το Shilajit αυξάνει τη μυϊκή υπερτροφία.

Μειώνει τη μυϊκή κόπωση;

Μία μελέτη βρήκε μικρότερη πτώση της ισομετρικής δύναμης σε υποομάδα ισχυρότερων ανδρών. Χρειάζονται ανεξάρτητες μελέτες για επιβεβαίωση.

Είναι όλες οι μορφές Shilajit ίδιες;

Όχι. Η σύνθεση και η καθαρότητα μπορεί να διαφέρουν σημαντικά. Τα αποτελέσματα των μελετών με καθαρισμένο, τυποποιημένο εκχύλισμα δεν ισχύουν αυτόματα για ακατέργαστες ή διαφορετικά επεξεργασμένες μορφές.

Επιστημονική βιβλιογραφία

1. Pandit S, Biswas S, Jana U, et al. Clinical evaluation of purified Shilajit on testosterone levels in healthy volunteers. Andrologia. Ιούνιος 2016;48(5):570–575. DOI: 10.1111/and.12482
2. Das A, Datta S, Rhea B, et al. The Human Skeletal Muscle Transcriptome in Response to Oral Shilajit Supplementation. Journal of Medicinal Food. Ιούλιος 2016;19(7):701–709. DOI: 10.1089/jmf.2016.0010
3. Keller JL, Housh TJ, Hill EC, et al. The effects of Shilajit supplementation on fatigue-induced decreases in muscular strength and serum hydroxyproline levels. Journal of the International Society of Sports Nutrition. 6 Φεβρουαρίου 2019;16:3. DOI: 10.1186/s12970-019-0270-2
4. Kamgar E, Zembrzuska J, Zembrzuski W, Kaykhaii M. Quantifying of thallium in Shilajit and its supplements to unveil the potential risk of consumption of this popular traditional medicine. BMC Chemistry. 18 Ιανουαρίου 2025;19:20. DOI: 10.1186/s13065-025-01384-7